Samenvatting

Paul Schenderling is econoom, adviseur, schrijver en key-note spreker. Hij is medeoprichter en bestuurder van Postgroei Nederland, een groeiende beweging met als missie: een gelukkiger Nederland dat binnen de draagkracht van mens en aarde leeft. Hij verwierf landelijke bekendheid met onder andere de bestseller Er is leven na de groei, zijn boek Continent van de Kwaliteit, de podcast Leven na de groei en de Just Enough Productwijzer. De beweging eindigde in 2024 op plek 17 in de Trouw Duurzame 100.

Paul behoort tot de meest gezaghebbende economische adviseurs van Nederland. Hij adviseert ministeries, decentrale overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties, politieke partijen en Tweede Kamercommissies.

Hij is tevens een veelgevraagd spreker en economisch commentator, bij evenementen en in de media. Zo schrijft hij columns in Trouw en het Nederlands Dagblad, is hij economisch commentator op Radio 1 en geeft hij met grote regelmaat interviews voor kranten, tijdschriften, podcasts en radio- en tv-programma’s. Hij is vaste maandelijkse gast van Leven na de groei, de best beluisterde en best beoordeelde Nederlandstalige podcast over de nieuwe economie.

Zijn boek Er is leven na de groei uit 2022 is in korte tijd tien keer herdrukt, is genomineerd als politiek boek van het jaar en heeft postgroei in Nederland en Vlaanderen definitief op de kaart gezet. Hij is mede-initiatiefnemer van de Just Enough Productwijzer die sinds 2025 op basis van 365 indicatoren toont welke producten écht eerlijk en duurzaam zijn en die duizenden mensen inspireert om de handen ineen te slaan voor een eerlijker en duurzamer economie.

Ervaring

Paul Schenderling (1988) studeerde van 2006 tot 2012 cum laude Economie en Bedrijfseconomie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Van 2012 tot 2023 werkte hij als senior adviseur bij adviesbureau Berenschot, waar hij overheden en bedrijven adviseerde over sociale en ecologische vraagstukken vanuit een economische invalshoek. Van 2014 tot 2016 was hij tevens parttime research fellow van het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA en van 2014 tot 2017 was hij tevens parttime docent Economische Theorie en Overheidsfinanciën aan de Universiteit van Tilburg.

Beweging voor de nieuwe economie

Paul ging economie studeren, omdat hij wilde weten hoe internationale handelsketens werken en welke wereld er schuilgaat achter onze producten. In 2019 rekende hij voor het eerst in Nederland uit hoeveel mensen er in het mondiale Zuiden werken voor Nederlandse consumptie- en exportketens, namelijk 14 miljoen mensen, structureel, van wie het merendeel ernstig onderbetaald en onder zware omstandigheden. Hij ontdekte in die periode tevens op basis van een nieuw type database dat de verborgen wereldwijde ecologische impact van de Nederlandse economie veel groter is dan mensen denken. Daarom publiceerde hij over deze ontdekkingen en de implicaties in 2021 samen met Matthias Olthaar het boek Hoe handel ik eerlijk. In hetzelfde jaar richtten ze Postgroei Nederland op en verzamelde hij een groep van vijftien mensen uit twaalf verschillende politieke partijen om een nieuwe visie op de economie te doordenken en verbeelden.

Dit resulteerde in 2022 in het boek Er is leven na de groei dat in korte tijd een bestseller werd. De belangstelling voor de nieuwe visie was zo overweldigend groot dat de stichting in korte tijd uitgroeide tot een volwassen beweging met drie programma’s voor verschillende doelgroepen (Leven van genoeg, Just Enough en Postgroei Nederland), een eigen sprekerslabel, een eigen advieslabel (Sufficiency), duizenden volgers en tientallen professionals die net als Paul minder gingen werken om tijd te doneren aan de beweging.

In 2023 heeft hij zijn baan bij Berenschot opgezegd om zich volledig te kunnen richten op het uitbouwen van de beweging in binnen- en buitenland. Via lezingen, mediaoptredens en de podcast Leven na de groei bereikt hij wekelijks vele mensen met zijn hoopvolle boodschap. Als managing director van Sufficiency adviseert hij jaarlijks vele overheden, bedrijven en politieke partijen over het toepassen van nieuwe economische paradigma’s zoals brede welvaart, selectieve groei, sufficiëntie en postgroei in strategie en beleid, middels workshops, onderzoeken en adviezen.

Adviesprojecten

Zijn adviesprojecten betreffen onder andere het ontwikkelen en evalueren van beleid, het ontwerpen en doorrekenen van uitvoeringsarrangementen en businesscases, en het begeleiden van visie- en strategietrajecten. Hij is expert op het terrein van de sociale en ecologische impact in binnen- en buitenland van Nederlandse productie en consumptie. Tevens is hij expert op het terrein van nieuwe economische paradigma’s, zoals brede welvaart, selectieve groei, sufficiëntie en postgroei. Hij voert opdrachten uit voor ministeries, provincies, gemeenten, bedrijven, financiële instellingen, planbureaus, sociale partners, Ngo’s, culturele instellingen en politieke partijen.

Paul adviseert vanuit zijn economische deskundigheid op verschillende beleidsterreinen, voornamelijk economisch beleid, milieu- en klimaatbeleid, mobiliteit en leefomgeving, sociaal beleid (werk, inkomen & zorg) en circulaire economie.

Aanvragen voor lezingen, workshops, onderzoeken en adviezen

Paul ondersteunt vele organisaties bij het toepassen van nieuwe economische paradigma’s, middels lezingen, workshops, onderzoeken en adviezen. Neem voor meer informatie gerust contact op.

Hieronder kun je je aanmelden voor onze podcast of nieuwsbrief. Verderop staat een selectie van de publicaties van Paul.

Podcast

Sinds 2023 brengen we Leven na de groei uit: de podcast over de nieuwe economie. We bespreken wat leven na de groei en de nieuwe economie voor jou en voor ons als samenleving betekenen. We hebben uit de vele reacties op ons boek Er is leven na de groei geput om de thema’s te selecteren die mensen het meest bezighouden. Ook beantwoorden we luisteraarsvragen.

Als het écht fout gaat, wat doen we dan? (met topeconometriste Gaya Herrington) – Leven na de groei: de podcast over de nieuwe economie

We verwelkomen een bijzondere gast: de Nederlands-Amerikaanse topeconometriste Gaya Herrington. Ze maakte internationaal furore met haar berekeningen over de vraag hoe het rapport Grenzen aan de groei uit 1972 vijftig jaar later empirisch heeft uitgepakt en hoe accuraat het model was (spoiler: héél accuraat). Ze weet dus als geen ander hoe de aarde ervoor staat. Daarom stellen Allard en Paul haar de prangende vraag die velen bezighoudt en diep verontrust: als het écht fout gaat met de aarde (en de samenleving en de economie die daarvan direct afhankelijk zijn), wat doen we dan? Het antwoord van Gaya is verrassend en zet je aan het denken. We bespreken het onderwerp vanuit verschillende invalshoeken: systeemdenken, bioregionalism, inheemse tradities, en meer. En zéker niet alleen vanuit een pessimistische houding. Deze aflevering wil je daarom niet missen. Linkjes: Gaya's beroemde paper Update to Limits to growth: Comparing the World3 model with empirical data.  Donella Meadows, Jorgen Randers, Dennis Meadows (2002), Limits to Growth: The 30-Year Update (absolute aanrader).Een sterk filmpje over bioregionalism. 
  1. Als het écht fout gaat, wat doen we dan? (met topeconometriste Gaya Herrington)
  2. Hoe ontmasker je (neo-)imperialistische praktijken? Venezuela, Groenland en Iran in perspectief gezet
  3. Een true price revolutie is harder nodig dan ooit (met Michel Scholte)
  4. Zo wapen je jezelf en anderen tegen (groei)verslaving
  5. Biodiversiteit is bittere noodzaak (met Louise Vet)

Nieuwsbrief

Hieronder kunt je je abonneren op onze nieuwsbrief. Paul verstuurt tweewekelijks een nieuwsbrief met inzichten over de nieuwe economie.

Daarnaast versturen we tweemaandelijks een nieuwsbrief met inspiratie, nieuws en activiteiten van Postgroei Nederland.

Als je je aanmeldt, dan ontvang je tevens een downloadlink naar onze handreiking selectieve groei voor decentrale overheden.

Publicaties van Paul Schenderling

Boeken, essays en artikelen

Regelmatig terugkerende columns/commentaren:

Boeken, essays en artikelen

(selectie)

  • Schenderling, P.J. (2025), Continent van de Kwaliteit: Hoe Europa een eigen economische koers van varen. Leiden: Bot Uitgevers.
  • Schenderling, P.J. (2025), ‘Nieuw economisch realisme: Hoe we met postgroei onze toekomst realistisch veiligstellen’. Essay in: Christen Democratische Verkenningen, herfstnummer 2025.
  • Schenderling, P.J. (2025), ‘Koopt u koffie, noten, rijst en chocola? Dan maakt u waarschijnlijk gebruik van kinderarbeid’. Artikel in Trouw, 3 januari 2025.
  • Loon, M. van & P.J. Schenderling (2024), ‘Belast vermogen op veroorzaakte milieuschade’. Opiniestuk in FD, 2 september 2024.
  • Kloppenburg, J. & P.J. Schenderling (2024), ‘Versnel circulair businessmodel met aankoopbijdrage’. Opiniestuk in FD, 23 januari 2024.
  • Schenderling, P.J. (2023), ‘Op welke verlossing hopen we?’. Essay in RD, 18 april 2023.
  • Magendane, K. & P.J. Schenderling (2022), ‘Stop uitbuiting, consumeer minder’. Essay in: NRC, 19 november 2022.
  • Schenderling, P.J. (red.) (2022), Er is leven na de groei: Hoe we onze toekomst realistisch veiligstellen. Leiden: Bot Uitgevers, ISBN 9789083256443.
  • Schenderling, P.J. (2022), ‘Op naar een toekomst zonder economische groei. Maar hoe?’. Essay in: Trouw, 23 oktober 2023.
  • Schenderling, P.J. & M. Olthaar (2022), ‘Handelsliberalisering levert ontwikkelingslanden nog te weinig op’. Research paper in: ESB, september 2022.
  • Lous, B., Schenderling, P.J. & M. Olthaar (2022), ‘Debate, Policy, and Action: Seven Policies that Make the Post Growth Transformation Technically, Economically, and Politically Feasible’. In: Resources, Conservation & Recycling Advances, Vol. 14, https://doi.org/10.1016/j.rcradv.2022.200074.
  • Schenderling, P.J. & M. Olthaar (2021), Hoe handel ik eerlijk? Middelburg: uitgeverij Skandalon, ISBN 9789493220010.
  • Schenderling, P.J. & M. Olthaar (2021), ‘Waarom toch altijd streven naar groei? Het put niet alleen de planeet, maar ook de mens uit’. Essay in: Trouw, 23 januari 2021.
  • Bontenbal, H., Prij, J. & P.J. Schenderling (2018), ‘Klimaatverandering als sociale kwestie’. In: Christen Democratische Verkenningen, Amsterdam: uitgeverij Boom.
  • Schenderling, P.J. (2015), Economic growth serving the good life: A Christian Democratic view of the Netherlands’ earning potential (translated by Susan Hunt). Brussels: Wilfried Martens Centre for European Studies.
  • Schenderling, P.J. (2012), ‘Een dankbare taak: maatschappelijke organisaties in de 21e eeuw’. In: Van Dijk, J.J. (red.), Het wankelende midden: opnieuw zoeken naar verbinding in de samenleving, Kampen: uitgeverij Kok, ISBN 9789043521154.
Interviews

(Selectie)

  • Koster, M. (2025), ‘Nieuwe vooruitgang draait om langzamer en zinvoller leven’. Interview in: Down to Earth, 3 juni 2025.
  • Interview voor tv-programma Wat houdt ons tegen? (2025) over minder en duurzamer vliegen, uitgezonden op 6 mei 2025.
  • Interview voor tv-programma Dit is Tijs (2025) over de gevolgen van de handelsoorlog voor Europa.
  • Wittebrood, W. (2025), ‘Als we de milieukosten in rekening brengen, gaat Ikea waarschijnlijk failliet’. Interview in: MT/Sprout, 8 april 2025.
  • Buit, A. (2025), ‘Is de handelsoorlog een kans voor klimaat en duurzaamheid? ‘Recyclen wordt aantrekkelijker’’. Interview in: ND, 8 april 2025.
  • Vriesema, M. (2025), ‘Gek van al die keurmerken? Deze nieuwe productwijzer vangt honderden indicatoren in één heldere score’. Interview in: Trouw, 18 maart 2025.
  • Klein-den Hertog, H. (2025), ‘Met productwijzer willen we geweten van mensen prikkelen’. Interview in: RD, 14 maart 2025.
  • Steeg, H. van der (2025), ‘Deze econoom bedacht een ethische productwijzer’. Interview op Radio 1 Geld of je leven, 10 maart 2025.
  • Boogerd, D. & S. Paas (2025), interview voor De Ongelooflijke Podcast over internationale economie en ontwikkelingssamenwerking, uitgezonden op Radio 1 op 2 maart 2025, na te kijken via het YouTube-kanaal en na te luisteren via het podcastkanaal.
  • Bruin, A. de (2024), ‘Paul Schenderling: Ik nam gekke omwegen om mijn onrust weg te krijgen, tot ik terugging naar mijn jeugdidealen’. Interview in: RD, 29 november 2024.
  • Kerpel, M. (2024), ‘Is 300 miljard aan klimaathulp per jaar veel?’. Interview in: RD, 26 november 2024.
  • Bosman, A. (2024), ‘Deze twee economen verleiden jonge gezinnen tot leven met minder’. Interview in Trouw, 17 december 2024, n.a.v. de binnenkomst van de stichting op plek 17 in de Trouw Duurzame 100.
  • Interview voor Radio 1 Spraakmakers (2024) over de vraag ‘Wie verdient het geld voor ons land?’, uitgezonden op 20 september 2024.
  • Brink, T. van den (2024), ‘NPO Radio 1 Luistert naar jou’. Interview voor Prinsjesdaguitzending Radio 1 over het nieuwe regeerprogramma met minister Eddy van Hijum, 16 september 2024.
  • Segers, G-J. & H. van der Steeg (2024), ‘Is er leven na de groei?’. Vijfdelige podcastserie van Radio 1 programma Geld of je leven met gasten zoals Jesse Frederik, Willemijn Vermeer, Eva Gouwens en Diederik Samsom.
  • Coigniez, T. (2024), ‘ Hoe een postgroei-Europa stevig in de schoenen blijft staan op het wereldtoneel’. Interview in Vrij Nederland, 4 januari 2024.Boogerd, D. & S. Paas (2023), interview voor De Ongelooflijke Podcast, uitgezonden op Radio 1 op 31 december 2023 en na te luisteren via het podcastkanaal.
  • Schagen, J. van (2023), ‘ Groene groei, kan dat wel?’. Interview in MT/Sprout, 6 december 2023.
  • Steeg, H. van der (2023), ‘Geld Of Je Leven rekent door’. Interviews over verkiezingsprogramma’s op: Radio 1, Geld of je leven, november 2023.
  • De Jong, T. (2023), ‘Onze samenleving kan prima zonder economische groei, volgens Paul Schenderling’. Interview in: Vrij Nederland, 9 augustus 2023.
  • ‘Verhalen over minder’. Interview voor 2DOCS Podcast, 8 augustus 2023.
  • Boogerd, D. & S. Paas (2023), interview voor De Ongelooflijke Podcast, uitgezonden op Radio 1 op 18 juni 2023 en na te luisteren via het podcastkanaal.
  • Lok, H. (2023), ‘Is ontgroeien de oplossing voor de economie van morgen?’, Interview in: De Nieuwe Koers, 4 mei 2023.
  • Melching, G. (2023), ‘Vrijwillig meer geld betalen voor je AH-koffie: écht duurzaam, of een marketingtruc?’, Interview voor: AVROTROS Radar, 21 april 2023.
  • Plag, G. (2023), ‘Kees Klomp en Paul Schenderling over de economie van de toekomst’. Interview op: Radio 1 Spraakmakers (KRO-NCRV), 10 april 2023.
  • Schrijver, A. (2023), ‘De weg van de graankorrel’. Interview op: De Verwondering (KRO-NCRV), 9 april 2023.
  • Wiesbrod, E. (2023), ‘Paul Schenderling: ‘Geloven in de toekomst kun je oefenen’’. Interview in: KRO-NCRV Magazine, 3 april 2023.
  • Schagen, J. van (2023), ‘Waarom streven naar economische groei ons nu zo in de weg zit’. Interview in: MT/Sprout, 23 maart 2023.
  • Redactie Change.inc (2023), ‘Podcast: Van groene groei en ontgroei naar postgroei’. Interview, 1 februari 2023.
  • Wielen, P. van der & M. van der Weij (2022), ‘Er is leven na de groei’, Interview op: Radio 1 Nieuwsweekend, 24 december 2022.
  • Müller, R. (2022), ‘Paul is econoom, maar doet het anders dan zijn collega’s: hij werkt én consumeert minder om het goede voorbeeld te geven’. Interview op: EenVandaag (AVROTROS), 21 december 2022.
  • Overbeeke, B. (2022), ‘Er is leven na de groei, een hoopvol boek’. Interview in: Greenpeace Magazine, 14 december 2022.
  • Edens, H. & K. Kruk (2022), ‘Maak minder consumptie pijler van klimaatbeleid’. Interview op: BNR Duurzaam, 12 december 2022.
  • Kluiters, M. (2022), ‘Een economie van genoeg met Paul Schenderling’. Interview in: Ecosofie Podcast, 5 december 2022.
  • Nahuis, E. (2022), ‘Econoom Paul Schenderling over het streven naar een economie van genoeg’. Interview op: Groot Nieuws Radio, 5 december 2022.
  • Boersma, A. (2022), ‘‘Minder werken kan de wereld redden’: Paul Schenderling pleit voor minder economische groei’. Interview in: De Morgen, 18 november 2022.
  • Hardeman, J. (2022), ‘Econoom Paul Schenderling: stop met economische groei’. Interview in AD/Amersfoortse Courant en op Deondernemer.nl, 18 november 2022.
  • Thijssen, N. & H. Rodenburg (2022), ‘Is er leven na de groei?’. Interview in: Podcast Groene gasten, Wetenschappelijk Bureau GroenLinks, 16 november 2022.
  • Rinsum, A. van (2022), ‘Paul Schenderling over leven in een postgroeitijdperk’. Interview in: Podcast Pakhuis de Zwijger, 16 november 2022.
  • Buitenhuis, R. (2022), ‘Groene groei is onzin; ga voor postgroei’. Interview in: Governance Update, 9 november 2022.
  • Polak, C. (2022), ‘Het WK wegkijken’. Interviews in vier afleveringen, uitgezonden op Radio 1 en als podcast van Human.
  • Leijsen, R. (2022), ‘Ik hoop dat er meer ­economen tegen groei gaan pleiten’. Interview in: ESB, oktober 2022.
  • De Jong, P. (2022), ‘Stoppen met economische groei maakt ons gelukkiger, zegt deze econoom’. Interview in: Nederlands Dagblad, 20 oktober 2022.
  • De Vries, P.A. (2022), ‘Afscheid nemen van de groei en toch leven in een welvarende, betekenisvolle samenleving waar de aarde niet wordt uitgeput’. Interview in: Friesch Dagblad, 20 oktober 2022.
  • Kerpel, M. (2022), ‘Waarom groene groei flopt en hoe dat iedereen raakt’. Interview in: Reformatorisch Dagblad, 19 oktober 2022.
  • Steeg, H. van der (2022), ‘Econoom Paul Schenderling over zijn boek Er is leven na de groei’. Interview op: Radio 1, Geld of je leven, 18 oktober 2022.
  • Steeg, H. van der (2022), ’10 miljoen mensen verrichten slaafse arbeid voor Nederlandse consumptie’. Interview op: Radio 1, Geld of je leven, 26 september 2022.
  • Staats, L. & K. Dorresteijn (2022), ‘Hoe kunnen we extreme hitte in de toekomst voorkomen?’. Interview op: BNR Nieuwsradio, The Daily Move, 19 juli 2022.
  • Steeg, H. van der (2022), ‘Moeten we stoppen met economische groei?’. Interview op: Radio 1, Geld of je leven, 6 juni 2022.
  • Dijkstra, D. & T. Mikkers (2022), ‘Paul Schenderling over eerlijker en duurzamer leven’. Interview op: Radio 1, Dit is de Zondag, 24 april 2022.
  • De Jong, M. (2022), ‘Deze econoom gooide het roer om en vecht nu tegen het klimaatprobleem’. Interview in: VU Magazine, 9 februari 2022.
  • Amelink, A., Poortman, A. & P.J. Schenderling (2022), ‘Kunnen we ons uit de klimaatcrisis innoveren?’. Interview in: Podcast Bram.
  • De Jong, P.H. (2022), ‘Leven van genoeg is een daad van solidariteit’. Interview in: Nederlands Dagblad, 9 april 2022.
  • Dros, L. (2022), ’Groene groei is een catastrofale misvatting’. Interview in: Trouw, 3 januari 2022.
  • Zalen, M. van (2022), ‘Sufficiency-driven businessmodel: Juist onze hoog-innovatieve industrie is daar uitstekend op voorbereid’. Interview in: Link Magazine, 31 mei 2021.