Een progressieve heffing op vliegtickets: effectiever, eerlijker en meer draagvlak

In het tv-programma ‘Wat houdt ons tegen?’ van deze week bepleit ik een progressieve heffing op vliegtickets: een belasting die hoger wordt naarmate iemand meer vliegt. Dat is effectiever, eerlijker en kan op meer draagvlak rekenen dan een vlakke heffing op vliegtickets, zoals nu het geval is.

Het is effectiever, omdat het grootste deel van de vervuiling veroorzaakt wordt door een relatief kleine groep veelvliegers. Voor die groep veelvliegers is de huidige heffing op vliegtickets een lachertje en daardoor totaal ineffectief. De veelvliegers zullen pas hun gedrag veranderen als ze een veel substantiëlere belasting gaan betalen. Het is eerlijker, omdat een progressief tarief mensen ontziet die een laag inkomen hebben en nauwelijks vliegen. De grootste vervuilers betalen, dus. Overigens vliegt bijna de helft van de Nederlanders, onder wie ikzelf, überhaupt nooit. Mede omdat een progressieve heffing eerlijker is, is er ook meer draagvlak voor. Uit een opinieonderzoek van I&O Research blijkt dat zo’n 70 procent van de Nederlanders zich kan vinden in dit voorstel.

Wat houdt ons tegen?

Dat roept inderdaad de vraag op: wat houdt ons tegen? De uitvoerbaarheid c.q. de privacy wordt vaak opgeworpen als hinderpaal. De vlieglobby maakt daar gretig gebruik van. Maar is dat echt een probleem? We hebben in Nederland en de rest van de EU ook belastingen op rendement op vermogen. Hoeft de Belastingdienst daarvoor te weten waar iemand allemaal in belegt? Welnee, de Belastingdienst hoeft alleen eenmaal per jaar het begin- en eindsaldo van de spaar- en beleggingstegoeden te weten. Hetzelfde geldt voor een progressieve heffing op vliegtickets: de desbetreffende overheidsinstantie hoeft helemaal niet te weten hoe vaak en waar iemand heen vliegt. Het enige dat nodig is, is één keer per jaar een begin- en eindsaldo van het aantal vliegkilometers. Die informatie kan bovendien decentraal bewaard worden, bijvoorbeeld in een digital wallet.

Een ander bezwaar dat wordt opgeworpen is dat een belasting op vliegtickets alleen Europees ingevoerd kan worden. Met dat argument is in het verleden een heffing op vliegtickets door de vlieglobby jarenlang tegengehouden. Maar ook dat is nonsens, want dit vraagstuk speelt in alle Europese landen en als er één schaap over de dam is, volgen er meer. En dus hebben veel Europese landen inmiddels tóch een heffing op vliegtickets en denken verschillende Europese landen erover na om deze te verhogen.

Tot slot: een progressieve heffing op vliegtickets is van strategisch belang. Met deze heffing kan de overheid laten zien dat het wel degelijk mogelijk is om duurzaamheidstransities sociaal vorm te geven. Dat plaveit de weg voor veel effectiever milieubeleid, waaronder voor de eerlijke heffing op consumptie die we hebben uitgewerkt in ons boek Er is leven na de groei.

Je kunt de aflevering hier terugkijken.