“Fantastisch” koopkrachtplaatje verhult meer dan het vertelt

In 2024 steeg de koopkracht met 3,6 procent, de grootste stijging sinds 2001, aldus het CBS. Deze cijfers, die centraal staan op Prinsjesdag 2025, moeten goed geduid worden. Want dit “fantastische” koopkrachtplaatje verhult meer dan het vertelt.

Geen echte groei meer

1️⃣ De koopkracht steeg, maar eigenlijk is er al jaren nauwelijks échte groei. Echte groei is arbeidsproductiviteitsgroei, want dan kunnen mensen minder uren werken voor hetzelfde geld en meer vrije tijd genieten. Ook is de arbeidsproductiviteit essentieel voor ons concurrentievermogen. Maar: de arbeidsproductiviteit in Nederland groeit sinds 2010 nauwelijks. In 2023 en 2024 daalde de arbeidsproductiviteit zelfs. De voornaamste reden dat het bbp nog stijgt, is omdat mensen steeds meer uren werken. Maar dat is slechts het inwisselen van schaarse vrije tijd voor wat meer inkomen. Met name voor de 30 procent laagste inkomens is meer uren werken geen luxe: door de hoge inflatie en achterblijvende lonen moesten zij meer uren werken om hun rekeningen te betalen. Dit verklaart ook de plotselinge koopkrachtstijging in 2024: in dat jaar hebben de cao-lonen eindelijk enigszins een inhaalslag gemaakt.

Koopkrachtstijging is vooral onwenselijk

2️⃣ Voor sommige groepen in de samenleving, zoals de 30 procent laagste inkomens, is koopkrachtstijging wenselijk, maar voor de rest is koopkrachtstijging juist onwenselijk. Koopkrachtstijging is namelijk de motor van consumptiegroei en consumptiegroei zorgt ervoor dat we telkens meer dan de helft van alle milieuwinst die we zouden kunnen boeken weer ongedaan maken. Daarmee brengen we de aarde en de toekomst van onze kinderen en mensen in het mondiale Zuiden aan de rand van de afgrond. En dat terwijl er gewoon een economische oplossing voorhanden is, namelijk: stop met alle (beleids)prikkels die mensen ertoe aanzetten om meer uren te gaan werken. Zorg er juist voor dat de prikkels gericht zijn op arbeidsproductiviteitsgroei en moedig mensen aan om mínder te gaan werken en meer vrije tijd te genieten. Dat bevordert echte welvaart die niet ten koste gaat van de aarde.

Vergeten bron van arbeidsproductiviteitsgroei: arbeid in het mondiale Zuiden

3️⃣ Economen moeten, als ze over arbeidsproductiviteit adviseren, niet vergeten dat sinds de jaren ’80 een aanzienlijk deel van de arbeidsproductiviteitsgroei niet te danken is aan onze innovaties, maar aan outsourcing van arbeid naar landen in het mondiale Zuiden waar geen leefbare lonen worden betaald. Immers, als een bedrijf arbeid outsourcet naar het Zuiden, dan stijgt de productie, terwijl de (arbeids)kosten flink dalen en het aantal Nederlandse werknemers gelijkblijft (of daalt). In de statistieken stijgt daarmee de productie per Nederlandse werknemer, terwijl er in werkelijkheid niet meer innovatie heeft plaatsgevonden maar vooral meer uitbuiting.

We kunnen ons beter op andere beleidsdoelen richten

4️⃣ Het is maar zeer de vraag of toekomstige economische groei überhaupt realistisch is. Het CPB raamt een reële jaarlijkse groei van slechts 1 procent per jaar tot 2060. Daarbij is bovendien onvoldoende rekening gehouden met de gevolgen van ecologische ontwrichting. We kunnen ons dus beter richten op andere beleidsdoelen.

Meer inzichten over actuele economische, sociale en ecologische kwesties vind je in ons nieuwe boek: Continent van de Kwaliteit.

Wil je geen inzichten missen? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief.